Izabela Nalepa

aplikant radcowski

Na codzień współpracuję z kancelarią pana mec. Tomasza Kazubskiego w Wodzisławiu Śląskim. Łączę prawo z kwestiami kosmetologicznymi i medycyną estetyczną...
[Więcej >>>]

Skontaktuj się

Możesz pomyśleć, że skoro wybierasz się do gabinetu kosmetologicznego w celu wykonania konkretnej usługi dajmy na to np. zabiegu Mikrodermabrazji to logicznym jest, że tym samym wyrażasz zgodę na jego wykonanie, prawda? W dobie Internetu każdy może przeczytać szereg informacji określających dany zabieg, zalecenia do jego wykonania, czy przeciwwskazania. Jednak czy to wystarczy? Myślę, że zgodzisz się ze mną, że pomimo faktu, że bez Internetu dziś nie da się funkcjonować i być na bieżąco z wszelkimi nowinkami, to mimo wszystko Internet nie zastąpi człowieka, a przede wszystkim jego wiedzy i doświadczenia. 

Zgoda na wykonanie zabiegu kosmetologicznegoDlatego zgoda na wykonie zabiegu kosmetologicznego ma tak wielkie znaczenie!

Wracając do przykładu zabiegu Mikrodermabrazji – nie będziemy dziś wchodzić w szczegóły zabiegu – wyobraź sobie, że tak jak ja masz skłonności do powstawania bliznowców. U mnie objawia się to tym np., że do dziś mam niezbyt ładny ślad po szczepionce, a każda głębsza rana mogła pozostawić po sobie na dłuższy czas bliznę.

Idźmy dalej, gdybyś nie wiedziała, że masz takie skłonności lub nie wiedziała, że w takim wypadku co do zasady zabieg ten nie jest polecany, a kosmetolog nie poinformowałby Cię o ryzyku to zapewne zabieg zostałby wykonany. I nie chcę nawet wyobrażać sobie możliwych skutków! W przypadku takiego rodzaju cery wykonanie powyższego zabiegu jest bardzo ryzykowne, bo może zakończyć się właśnie pozostawieniem nieestetycznych śladów. Toteż dlatego tylko uświadomiona zgoda będzie prawidłowa na gruncie prawa medycyny estetycznej.

Czyn zabroniony

Udzielenie zgody na wykonanie zabiegu kosmetologicznego stanowi jeden z kontratypów wymienionych poza Kodeksem Karnym. Kontratyp oznacza okoliczność wyłączająca karną bezprawność czynu. Zaistnienie kontratypu powoduje, że zachowanie wypełniające znamiona czynu zabronionego nie jest przestępstwem, choć pozostaje wciąż czynem zabronionym. Celem kontratypu jest wyłączenie bezprawności określonego czynu. Kontratyp wyrażenia zgody na gruncie prawa kosmetologicznego i medycyny estetycznej ma fundamentalne znaczenie. Brak wyrażenia świadomej, dobrowolnej zgody na wykonanie zabiegu kosmetologicznego może wiązać się z poniesieniem odpowiedzialności karnej przez podmiot świadczący usługi kosmetologiczne. 

Na gruncie kodeksu karnego wykonanie zabiegu bez zgody pacjenta jest przestępstwem określonym. (Tutaj może być odesłanie co do poprzedniego postu – gdzie wskazane były  kiedy odpowiedzialność karna może powstać??) ten kto wykonuje zabieg leczniczy bez zgody pacjenta, podlega grzywnie, ograniczeniu wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Wobec wskazanego zagrożenia karą dokonanie zabiegu bez zgody pacjenta stanowi występek. 

Omawiany występek jest przestępstwem bezwzględnie wnioskowym, co oznacza, iż ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, czyli Ciebie, jeśli doszłoby do sytuacji, że zabieg zostanie przeprowadzony bez Twojej zgody lub w przypadku nieprawidłowej zgody. Zgodnie z powyższym postępowanie karne może zostać wszczęte wyłącznie gdy pokrzywdzony – pacjent/klient złoży przed organami ścigania (Policją lub prokuratorem) wniosek o ściganie. Wówczas postępowanie karne toczy się już dalej z urzędu, a Ty możesz zając się niwelowaniem powstałych skutków ubocznych. W przypadku tego przestępstwa prawo karne chroni prawo pacjenta – klienta do samostanowienia i decydowania w zakresie poddania się zabiegowi leczniczemu lub zabiegowi o charakterze nieterapeutycznym. 

Ale zapytasz co to w zasadzie jest zabieg leczniczy? Znaczenie tego wyrażenia przybliżę Ci w oddzielnym poście, gdyż zagadnienie to wymaga głębszej analizy, a także jest zbyt obszerne by zamieścić to w tym artykule 😉

Ochrona w/w dobra prawnego jest również wyrazem wolności każdego człowieka.  Udzielając zgody na interwencję medyczną, pacjent pozwala na naruszenie swojej integralności cielesnej w ustalonym zakresie, co stanowi przedmiot zgody. 

Skuteczna zgoda na zabieg

Jednak co musisz wiedzieć, aby zgoda została udzielona skuteczne? Żeby zgoda na zabieg wyłączała bezprawność czynu musi zostać spełniony szereg wymagań, takich jak:

  • zgoda musi zostać wyrażona przez Ciebie dobrowolnie,
  • musisz wyrazić zgodę świadomie,
  • wyrażając zgodę na zabieg kosmetologiczny musisz zostać dostatecznie poinformowany o procedurze wykonania zabiegu kosmetologicznego, a także
    o możliwych skutkach ubocznych wykonanych zabiegów,
  • musisz być także osobą uprawnioną do wyrażenia zgody na wykonanie zabiegu kosmetologicznego.

A teraz krok po kroku, omówmy po krótce każdy z elementów złożenia skutecznej zgody:

  • Dobrowolność –  oznacza to, że zgoda powinna być bezpośrednio wyrażona przez Ciebie. Dobrowolna zgoda to taka, która wynika wprost z Twojej woli jako klienta – pacjenta, a nie jest spowodowana czynnikami zewnętrznymi. W szczególności zgoda nie może wynikać z przymusu lub wywierania presji (np. przez lekarza, czy członków rodziny).
  • Świadomość wyrażenia zgody – świadoma zgoda występuje kiedy wyrażasz ją z dostatecznym rozeznaniem. Dostateczne rozeznanie występuje gdy jako osoba wyrażająca zgodę znasz jej przedmiot, jesteś wystarczająco zorientowany w określonej dziedzinie. Świadomość wyrażenia zgody może być również rozpatrywana pod kątem poczytalność konkretnej osoby. To czy dana osoba była w chwili wyrażenia zgody poczytalna, czy też nie będzie należało badać w każdym konkretnym przypadku odrębnie z uwzględnieniem wszelkich okoliczności towarzyszących.
  • Dostateczny poziom poinformowania – pacjent – klient powinien wiedzieć na co dokładnie się zgadza, poznać metodę wykonywania zabiegu, całą procedurę krok po kroku, istniejące alternatywne metody wykonania zabiegu, zalecenia kosmetologa: jak przygotować określoną część ciała do zabiegu, jak dbać o ciało po zabiegu, ile średnio jest wymaganych zabiegów (kiedy konieczne jest ich przeprowadzenie cyklicznie), prawdopodobieństwo niepowodzenia zabiegu kosmetologicznego oraz związane z daną metodą ryzyko i jego następstwa (nawet te rzadko występujące), zwłaszcza nieodwracalne, poznać nazwę preparatu, którego kosmetolog/lekarz użyje podczas zabiegu. Informacja musi być pełna, klarowna i zindywidualizowana każdego zabiegu oraz zrozumiała dla klienta – pacjenta.
  • Kompetencja do wyrażenia zgody na zabieg kosmetologiczny – zagadnienie to ma kluczowe znaczenie do możliwości potraktowania zgody na zabieg jako kontratypu. Ustalenie kręgu osób uprawnionych będzie miało znaczenie zarówno na płaszczyźnie prawa karnego, jak i prawa medycznego. Osobą uprawnioną do wyrażenia zgody na zabieg medycyny estetycznej jest osoba pełnoletnia oraz osoba w pełni poczytalna. Oznacza to, że zgodę możesz wyrazić po ukończeniu 18 roku życia, a także gdy nie zostałeś ubezwłasnowolniony prawomocnym wyrokiem sądu. 

Mimo wszystko w odniesieniu do niektórych zabiegów kosmetycznych warunek ukończenia 18 roku życia nie będzie wymagany. I tak tytułem przykładu można wskazać, że poddanie się zabiegowi regulacji brwi przez małoletniego nie wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, jednak wykonanie zabiegów, które łączą się już z naruszeniem integralności cielesnej nie może odbyć się bez tejże zgody. 

Na piśmie, czy nie?

Co do zasady nie ma wiążącego wskazania w jakiej formie zgoda na zabieg kosmetologiczny powinna być wyrażona, jednak powszechnie przyjmuje się, że największą gwarancje daje zgoda uiszczona w formie pisemnej. Taka zgoda stanowi wtedy gwarancję dla Ciebie, gdy zawiera wszystkie konieczne jej elementy ale jest także pewną gwarancją dla osób świadczących usługi kosmetologiczne.

Powyżej przedstawione zostały podstawowe przesłanki wyrażenia zgody na zabieg kosmetologiczny, która jednak w zależności od samego charakteru zabiegu będzie się różniła i powstanie konieczność dostosowania jej pod konkretny zabieg. Najważniejsze jest, abyś Ty, jako potencjalny klient gabinetu kosmetologicznego była właściwie poinformowana o wszystkich szczegółach wykonywanego zabiegu i jego skutkach dla Twojego ciała i piękna.

A więc chwyć za telefon, umów się na wizytę, upewnij się, że wiesz wszystko o planowanym zabiegu i ciesz się z odczuwanego, błogiego relaksu i pięknego efektu!

*****

Poczytaj też o medycynie estetycznej >>

***

Zdjęcie: Adrian Motroc

Ostatni okres był dla mnie dosyć intensywny i stresujący, zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym. Zakończenie studiów (skończył się jeden z najlepszych okresów w życiu 😉), rozpoczęcie aplikacji, nowa praca, przeprowadzka w głąb Śląska, przygotowania do ślubu – to wszystko sprawiło, że potrzebowałam chwili odetchnienia. Wtedy to moje przyjaciółki sprawiły mi piękny prezent urodzinowy – voucher do Spa. Skorzystałam z niego i muszę przyznać, że był to wielki relaks i nie chciałam kończyć wybranego przeze mnie zabiegu.

Prawo kosmetologiczneW poście, w którym będę chciała przybliżyć Ci szczegółowo tematykę zabiegu, jaki wybrałam, opowiem Ci krok po kroku jak to wyglądało i jakie były moje odczucia, jednak już teraz mogę powiedzieć Ci, że był to świetnie spędzony czas, niesamowicie odstresowujący i z pewnością w przyszłości skorzystam z innych usług tego studia urody!

,,Beauty Biznes”…

…to jedna z najprężniej rozwijających się dziedzin na rynku polskim. Jak już Ci wspomniałam w pierwszym poście tzw. kult piękna staje się coraz silniejszy. Dotyczy to nie tylko ,,bardziej poważnych” zabiegów jakimi są m.in. operacje plastyczne, mające np. na celu zmianę kształtu nosa, czy zabiegi trwałej redukcji tkanki tłuszczowej, czyli liposukcji. Niemalże każda kobieta, a także wielu mężczyzn udaje się na proste usługi jak: regulacja brwi, nałożenie henny, czy chociażby stworzenie permanentnego makijażu. Nawet przy tych niepozornie wyglądających czynnościach należy zachować szczególną uwagę i staranność. 

W obecnych czasach wzrosła już świadomość i oczekiwania klientów – pacjentów, co jest z punktu profesjonalnego świadczenia usług tego typu pozytywnym zjawiskiem, gdyż wyklucza z rynku podmioty niedotrzymujące standardów europejskich, niepodnoszących kwalifikacji, czy po prostu nieumiejętnie świadczących oferowane usługi. To dzięki Tobie, studia urody ciągle podnoszą standardy świadczonych usług i wprowadzają nowe zabiegi.

Prawo karne i cywilne

Prawo kosmetologicznie niestety nie jest w żaden sposób skodyfikowane. Główny temat niniejszego bloga, czyli błędy w zabiegach medycyny estetycznej również nie jest uregulowany prawnie. Do tych przypadków stosuje się odpowiednio przepisy prawa karnego, a także prawa cywilnego w zakresie chociażby dochodzenia odszkodowania za nienależycie, wadliwie wykonany zabieg, czy też zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wskutek wadliwego zabiegu. 

Przeprowadzanie różnorakiego rodzaju zabiegów leczniczych – upiększających może niekiedy naruszać dobro prawne, które jest chronione przez prawo karne, co będzie skutkowało odpowiedzialnością na gruncie kodeksu karnego np. wykonania zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta. 

Rzeczona odpowiedzialność karna może powstać np. gdy:

  • zabieg został wykonany bez Twojej zgody, bądź na podstawie zgody osoby, która jest niezdolna do jej wyrażenia,
  • zabieg kosmetyczny był niedozwolony pomimo zgody na jego wykonanie przez osobę uprawnioną do jej wyrażenia,
  • w wyniku podjęcia wadliwych czynności/procedury wykonania zabiegu kosmetologicznego doszło do naruszenia lub do narażenia na naruszenie Twojego dobra osobistego, 
  • zabieg o charakterze leczniczym został wykonany przez osobę, która nie posiadała uprawnień do jego dokonania, a zwłaszcza wtedy gdy  nie miała prawa wykonywania zawodu lekarza, a zabieg takowych wymagał.

Świadczenie zdrowotne

W polskim prawie nie ma definicji legalnej zabiegu leczniczego, co powoduje pewne nieścisłości i problemy interpretacyjne. Tym bardziej, że w różnych przepisach możemy odnaleźć semantycznie podobne sformułowania np. świadczenie zdrowotne. Przez świadczenie zdrowotne należy rozumieć działania służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich udzielania – ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Takie uregulowanie wskazuje, że to właśnie kosmetolodzy w pewnym zakresie świadczą usługi zdrowotne/medyczne.

W nauce prawa kosmetycznego/kosmetologicznego wskazuje się również dla ujednolicenia terminologii prawniczej, że zabiegi nieterapeutyczne lub zabiegi czysto kosmetyczne to takie, które wykonywane są bez wskazań leczniczych. Sporna w doktrynie nadal pozostaje kwestia czy tzw. operacje adaptacyjne mające na celu przystosowanie ciała człowieka do płci, z którą się utożsamia jest operacją o charakterze leczniczym, czy też nie.

Jeśli interesowałaś się wcześniej tematem oscylującym wokół prawa kosmetologicznego to doskonale wiesz, że na kosmetyczki, kosmetologów i lekarzy medycyny estetycznej działa jak płachta na byka jeśli ktoś inaczej nazwie faktycznie wykonywany przez nich zawód. Dla mnie i dla Ciebie, jako potencjalnych klientów może nie mieć to większego znaczenia, ale kwestia ta nie pozostaje bez znaczenia na gruncie prawnym.

Kim jest kosmetolog

Jednym z największych problemów pojawiających się w zakwalifikowaniu odpowiedzialności prawnej osób świadczących zabiegi z zakresu medycyny estetycznej jest określenie kwalifikacji osób dokonujących tych zabiegów. Kosmetolodzy nie są lekarzami, a więc nie będzie miała do nich zastosowania Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Kosmetolodzy też nie chcą być utożsamiani z pojęciem ,,kosmetyczki”, pomimo że w swojej ofercie również mają wiele usług świadczonych przez gabinety kosmetyczne. Obecnie zawód kosmetologa nie jest szerzej regulowany przez przepisy, co również stwarza wiele nieporozumień, mimo że coraz częściej pojawiają się głosy o konieczności uregulowania statusu prawnego zawodu kosmetologa.

Zawód kosmetologa został uwzględniony w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz z zakresu jej stosowania. W niniejszym rozporządzeniu kosmetolog został sklasyfikowany jako – specjalista ochrony zdrowia. Akt ten wykorzystywany jest jednak tylko na potrzeby rynku pracy. 

Kosmetolodzy, mimo iż nie ma regulacji określających ich minimalne kwalifikacje są to niejednokrotnie osoby posiadające wyższe wykształcenie w zakresie kosmetologii i mający ukończone mnóstwo kursów praktycznych. Posiadają oni podstawową wiedzę z zakresu anatomii, fizjoterapii, chemii, ziołolecznictwa, receptury kosmetyki, laseroterapii, dermatologii, histologii, immunologii, toksykologii, perfumerii, onkologii skóry oraz inne praktyczne umiejętności odnoszące się do technicznego wykonywania zabiegów. 

Operacje plastyczne będą zarezerwowane wyłącznie do wykonywania przez lekarzy, bowiem kosmetolodzy nie posiadają uprawnień do ich wykonywania, co narażałoby ich na odpowiedzialność karną za wykonanie takiego zabiegu. Bowiem operacje medyczne wiążą się już z naruszeniem integralności powłoki ciała – czyli skóry, a więc co do zasady konieczna jest już wiedza stricte medyczna.

Kosmetolog a kosmetyczka

A jak zakwalifikować kosmetyczkę i kosmetologa? Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Teoretycznie wszystko rozbija się tylko i wyłącznie o system kształcenia. Kosmetyczką jest z reguły nazywana osoba, która ukończyła kurs kosmetyczny, studium policealne itp., natomiast kosmetolog to co do zasady osoba, która ukończyła studia wyższe z kosmetologii. Jednak o czym musisz pamiętać, a co wcześniej już napisałam – nie ma regulacji prawnych, które rozróżniałyby kwalifikacje obu profesji. Salon kosmetyczny może otworzyć każdy – nawet osoba, która w żaden sposób nie jest związana z branżą kosmetologiczną, ani nie ma żadnego wykształcenia w tej dziedzinie, czy ukończonego kursu.

Niejednokrotnie może zdarzyć się tak, że kosmetyczka będzie zajmowała się sprawami dotyczącymi bardziej samej sfery wyglądu tzn. makijażu, nakładaniem maseczek na twarz, regulacją brwi, henną, manicure itp., a kosmetolodzy z kolei zajmą się bardziej zabiegami związanymi skórą człowieka. Podział ten nie jest jednak jednoznaczny i wszystko zależy od chęci ii umiejętności praktycznych osoby świadczącej usługi kosmetologiczne. 

Do dnia dzisiejszego sytuacja prawna kosmetologów pozostaje niejasna. Aby otworzyć salon kosmetyczny/kosmetologiczny nie trzeba mieć zatem żadnych szczególnych kwalifikacji. Na rynku króluje zasada wolności gospodarczej i dużej konkurencji, w związku z czym to zazwyczaj rynek weryfikuje umiejętności i poziom świadczonych usług oraz decyduje o ewentualnym sukcesie lub porażce danego gabinetu kosmetologicznego. Jednak zawód jak kosmetolog to profesja, w której nie warto ryzykować. 

Zanim zatem zdecydujesz się powierzyć Twoje ciało nieznanym osobom, zweryfikuj dokładnie na podstawie opinii innych klientów, a przede wszystkim umiejętności, którym chwalą się podmioty świadczące usługi kosmetologiczne, czy świadczone przez nich zabiegi kosmetologiczne są na najwyższym poziomie. 

A Ty, co sądzisz o braku regulacji zasad wykonywania zawodu kosmetologa i procedury wykonywania określonych zabiegów?  Podziel się ze mną swoją opinią w komentarzu. 

*****

Poczytaj też o medycynie estetycznej >>

***

Zdjęcie: Angelos Michalopoulos

Czy nie wydaje Ci się, że sfera dotycząca piękna człowieka i jego starań o perfekcyjny wygląd
w żaden sposób nie łączy się z zagadnieniami prawnymi? Na pierwszy rzut oka każdy z Nas tak by sobie pomyślała. Otóż nic bardziej mylnego! Wiele razy zapewne spotkałaś się, czy to z własnych doświadczeń lub po prostu ze słyszenia z przypadkami, gdzie niestety dbałość o urodę zakończyła się procesem w sądzie.

Prawo a medycyna estetycznaKażdy człowiek, czy to kobieta, czy to mężczyzna, bez względu na wiek chce wyglądać dobrze, prezentować się z klasą. Co więcej, każdy chce
po prostu podobać się innym ludziom. 😉 Co jest naturalnym i zrozumiałym zjawiskiem, zwłaszcza wśród Pań.

W dzisiejszym świecie, kiedy pogoń za perfekcyjnym życiem: rodzinnym, zawodowym, towarzyskim, a także
za idealnym wyglądem stała się bardzo powszechna i oblegana, wraz z tym zjawiskiem oraz rozwojem cywilizacyjnym swój rozkwit osiągnęły gabinety kosmetologiczne oraz placówki świadczące operacje plastyczne. 

Chyba zgodzisz się ze mną, że nawet bez korzystania z usług profesjonalistów każda z Nas stara się wyglądać dobrze i poprawić drobne mankamenty w swoim wyglądzie? 

Jednak co się dzieje kiedy pomimo, że oddasz swoje ciało w ręce specjalistów od zabiegów kosmetologicznych/ urodowych działanie to nie przyniesie zamierzonych skutków lub co gorsza doprowadzi do niepożądanych efektów ubocznych? Co się stanie
gdy pozornie łatwy i bezinwazyjny zabieg ,,oszpeci”  tą część ciała, którą chciałaś ulepszyć?
Co zrobić gdy wybrałaś gabinet kosmetologiczny lub klinikę medycyny estetycznej, która wykaże się rażącym zaniedbaniem i brakiem należytej staranności w przygotowaniu i wykonaniu zabiegów?

Jak możesz i powinnaś się zachować w przypadku wadliwie wykonanego zabiegu? 

A przede wszystkim, jak dochodzić odszkodowania i  innych roszczeń gdy oczekiwane przez Ciebie rezultaty nie doszły do skutku lub wręcz doprowadziły do niechcianych konsekwencji, przez które nie czujesz się komfortowo? 

Na te i wiele innych pytań postaram się odpowiedzieć podczas regularnego publikowania postów. 

Będę starała się pisać ciekawie, powołując się na przykłady wzięte z życia i prawdziwych sytuacji, gdzie zabiegi medycyny estetycznej doprowadziły do skazy w wyglądzie  innych ludzi i jakie były
ich dalsze losy. Chciałabym przybliżyć Ci historię tych ludzi i jak poradzili sobie z konkretnym problem.

Jane Austen napisała, że ,,nie ma takiej niedoskonałości urody (…), której z czasem nie przesłoniłby miły sposób bycia”. Pięknie napisane prawa? Jednak słowa te nijak mają się do rzeczywistości. Korzystając z usług gabinetów, czy klinik oferujących wykonanie poszczególnych zabiegów masz prawo oczekiwać od nich, że zostaniesz w sposób wyczerpujący poinformowana o grożącym ryzyku medycznym związanym z przeprowadzeniem konkretnego zabiegu, czy że zostanie od Ciebie prawidłowo zebrany wywiad medyczny, tak aby
w jak największym stopniu zminimalizować ryzyko wystąpienia powikłań. Ponadto podmioty świadczące omawiane usługi mają obowiązek zebrać tylko konieczne Twoje dane osobowe i w sposób należyty je chronić przed nieupoważnionym dostępem do nich, czy rozpowszechnieniem. 

Ale najważniejsze jest, abyś podczas pobytu w gabinecie również czuła się komfortowo i była traktowana
z poszanowaniem Twoich dóbr osobistych. A kiedy już dojdzie do nieprzewidzianych powikłań czy skutków musisz pamiętać o prawie do domagania się usunięcia skutków nienależytego wykonania zabiegu lub do ubiegania się o odszkodowanie.

W pierwszej kolejności w prowadzeniu tego bloga skupię się na samym przedstawieniu niektórych, najbardziej popularnych zabiegów z zakresu kosmetologii i medycyny estetycznej, procedury do jakiej zobowiązane są podmioty świadczące te usługi
oraz możliwe skutki uboczne wykonania niniejszych zabiegów, tak abyś mogła otrzymać nie tylko solidną dawkę informacji prawnych ale także praktyczne porady odnoszących się do korzystania z tych zabiegów.